Sport jako element zrównoważonego rozwoju miast. ONZ wzmacnia jego rolę w nowej deklaracji
Czy sport może być narzędziem polityki miejskiej na równi z transportem, edukacją czy projektowaniem przestrzeni publicznych? Najnowsza deklaracja polityczna przyjęta przez państwa członkowskie ONZ pokazuje, że jego rola w tym obszarze jest coraz wyraźniej dostrzegana.
Podczas High-level Political Forum (HLPF) w Nowym Jorku państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęły deklarację, w której sport został wskazany jako jeden z czynników wspierających rozwój społeczny i gospodarczy oraz bardziej inkluzywny i zrównoważony rozwój miast.
To istotny sygnał dla całego sektora sportowego. Sport coraz częściej przestaje być postrzegany wyłącznie przez pryzmat rywalizacji, wydarzeń czy infrastruktury. Staje się również narzędziem wykorzystywanym do realizacji znacznie szerszych celów publicznych.
Sport wpisany w rozwój miast
Nowa deklaracja jest związana z przeglądem realizacji New Urban Agenda, czyli długoterminowych ram ONZ dotyczących zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich.
W przyjętym dokumencie sport pojawia się w dwóch istotnych kontekstach. Po pierwsze, jako element wspierający rozwój młodych ludzi, obok edukacji, zdobywania kompetencji, przygotowania zawodowego i dostępu do zatrudnienia. Po drugie, jako narzędzie wspierające tworzenie bezpiecznych, dostępnych, zielonych i inkluzywnych przestrzeni publicznych oraz rozwój społeczny i gospodarczy.
Takie podejście rozszerza sposób myślenia o funkcji sportu w mieście. Boisko, park, ścieżka rowerowa czy infrastruktura umożliwiająca aktywność fizyczną mogą być nie tylko miejscami rekreacji. Odpowiednio zaplanowane mogą wspierać zdrowie mieszkańców, integrację społeczną, aktywność młodzieży, lokalną gospodarkę czy poprawę jakości przestrzeni publicznej.
Coraz więcej państw wykorzystuje sport poza sektorem sportowym
Znaczenie tej zmiany dobrze pokazują również Voluntary National Reviews, czyli krajowe raporty przedstawiane podczas HLPF. Spośród 36 państw raportujących swoje postępy aż 19 uwzględniło sport jako narzędzie wspierające m.in. zdrowie, edukację, włączenie społeczne, turystykę i zrównoważony rozwój miast.
Arabia Saudyjska włączyła sport do realizacji programu Vision 2030. Jednym z przykładów jest Sports Boulevard w Rijadzie, czyli licząca 135 kilometrów sieć zielonych korytarzy przeznaczonych m.in. do spacerów, jazdy na rowerze i innych form aktywności fizycznej. Projekt łączy rozwój infrastruktury miejskiej z promocją zdrowszego stylu życia.
Bahrajn wykorzystuje sport w ramach Strategic Plan for the Sports Sector 2024–2026, obejmującego inwestycje w infrastrukturę lokalną, sport szkolny, zwiększanie udziału kobiet oraz rozwój bardziej inkluzywnych możliwości uczestnictwa w sporcie. Duże wydarzenia sportowe są jednocześnie postrzegane jako narzędzie rozwoju turystyki i gospodarki.
Od wydarzenia sportowego do trwałego wpływu
Szczególnie interesujący jest przykład Senegalu przygotowującego się do Młodzieżowych Igrzysk Olimpijskich Dakar 2026.
W mieście Pikine sport jest integrowany z lokalnym planowaniem w ramach współpracy Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego i UN-Habitat. Infrastruktura sportowa i przestrzenie publiczne mają wspierać nie tylko organizację wydarzeń, ale również integrację społeczną i dobrostan lokalnych społeczności. Senegal wskazuje także turystykę sportową jako jeden z elementów wspierających wzrost gospodarczy i zatrudnienie.
To podejście dobrze pokazuje zmianę zachodzącą w myśleniu o dziedzictwie wydarzeń sportowych. Coraz ważniejsze staje się nie tylko to, co dzieje się podczas zawodów, ale również to, co pozostaje w mieście i społeczności po ich zakończeniu.
Sport jako część polityki publicznej
W proces konsultacji dotyczących deklaracji aktywnie zaangażowany był również Międzynarodowy Komitet Olimpijski, posiadający status obserwatora przy ONZ. IOC przedstawiał m.in. doświadczenia związane z dziedzictwem igrzysk olimpijskich oraz współpracą z UN-Habitat dotyczącą wykorzystania sportu w zrównoważonym rozwoju miast.
Nowa deklaracja wpisuje się tym samym w szerszy trend: sport coraz częściej pojawia się w dyskusjach dotyczących obszarów, które tradycyjnie nie były uznawane za część polityki sportowej.
Zdrowie publiczne, transport, edukacja, projektowanie przestrzeni, włączenie społeczne, turystyka czy rozwój gospodarczy są ze sobą powiązane. Sport może być jednym z narzędzi łączących te obszary.
To szczególnie istotne z perspektywy samorządów. Inwestowanie w sport nie musi oznaczać wyłącznie budowy stadionów czy finansowania wydarzeń. Może obejmować projektowanie przestrzeni zachęcających do codziennej aktywności, rozwój infrastruktury dostępnej dla różnych grup mieszkańców, wspieranie lokalnych klubów i organizacji czy wykorzystywanie sportu do aktywizacji młodzieży.
Od uznania roli sportu do mierzenia jego wpływu
Samo umieszczenie sportu w międzynarodowej deklaracji nie oznacza jednak automatycznie, że jego potencjał zostanie wykorzystany. Kluczowe będzie przełożenie politycznych zobowiązań na konkretne rozwiązania na poziomie krajowym i lokalnym.
Jeżeli sport ma być rzeczywistym narzędziem zrównoważonego rozwoju miast, potrzebne będą jasne cele, współpraca pomiędzy sektorami oraz mierzenie rezultatów. Istotne stanie się nie tylko pytanie, ile środków przeznaczono na sport, ale również jaki wpływ przyniosły te inwestycje: czy zwiększyły poziom aktywności mieszkańców, poprawiły dostępność przestrzeni publicznych, wzmocniły integrację społeczną lub stworzyły nowe możliwości dla grup dotychczas wykluczonych.
Nowa deklaracja ONZ jest więc ważna przede wszystkim dlatego, że umieszcza sport w szerszym kontekście rozwoju społecznego i miejskiego. Pokazuje, że jego wartość może być oceniana nie tylko przez liczbę medali, uczestników czy zorganizowanych wydarzeń, ale także przez wpływ na jakość życia mieszkańców i rozwój lokalnych społeczności.
Dla organizacji sportowych i administracji publicznej oznacza to również nowe wyzwanie: skoro sport jest coraz częściej uznawany za narzędzie zrównoważonego rozwoju, coraz większego znaczenia nabiera pokazanie, w jaki sposób i z jakim efektem ten potencjał jest wykorzystywany.
Źródło: https://www.olympics.com/ioc/news/sport-recognised-as-a-driver-of-sustainable-urban-development-in-new-un-declaration
